14. прачытайце прыказкі і прымаўкі. у якіх з іх гаворыцца пра
вуснае маўленне і слуханне? у якіх - пра пісьмовае маўленне
і чытанне?
1. са свайго языка спусціш - на чужым не зловіш.
2. што напісана пяром, не возьме і сякера.
3. зразумным чалавекам добра і пагаварыць.
4. слова - вецер, а пісьмо - грунт.
5. слухай многа, а гавары мала.
6. менш гавары - больш пачуеш.
7. чытае - як рэпу грызе.
зачытайце прыказку, у якой выказана папярэджанне: перш чым
сказаць, трэба добра падумаць. як вы думаеце, чаму гэта так істотна у́ размове?
запішыце прыказкі, якія гавораць: трэба ўмець слухаць. як вы
разумееце іх сэнс?
2. Узгадаем эпізод, калі бабёр доўга ішоў пехатою праз зараснікі лубіну і ламачча, стаміўся, а потым, зусім нечакана, перад ім адкрылася палоска чыстай вады.
Аўтар псіхалагічна абгрунтавана перадае душэўны стан бабра, які "подбегам кінуўся да вады, ад радасці забыўшыся пра асцярогу, нырнуў, быццам не верыў, што скончылася яго сухая дарога". Гэты прыклад і іншыя дазваляюць сцвярджаць, што пісьменнік — выдатны псіхолаг.
3. Тое месца, дзе жыла зараз бабровая сям'я, было такім: зарослая трыснягом сажалка, побач завод, дзе рабілі газіраваную ваду. З аднаго боку стаяў "на ўзгорку бор, пад ім хат з пяць маленькае вёсачкі". Месца для жылля амаль не было. Небяспека пагражала і з боку "маленькага заводзіка". Адправіцца ў далёкую вандроўку бабра прымусіла жаданне знайсці сваё "прасторнае спрадвечнае пасяленне".
4. Бабра сагравалі ўспаміны пра тое месца, дзе ён некалі жыў. Гэта была "прасторная рака", іх "спрадвечнае месца", "дзе было так вольна і шчасліва". На тым месцы, спадзяваўся ён, у іх пачнецца новае жыццё, такое ж вольнае і шчаслівае. Там і ён будзе здаровы і "будзе жыць вечна".
5. Чалавек з'явіўся прычынай таго, што бабры былі вымушаны сысці са старога месца. Людзі " не пакінулі на рацэ ні прысадаў, ні травы, ні самое глыбокае ракі".
6. Аўтар выкарыстоўвае параўнанні (узгоркі, як горы; лубін, як дрот, дарога — прамыіна), каб апісаць поле, якое праходзіць бабёр. Дзякуючы вобразна-выяўленчым сродкам створаная ім карціна прыроды атрымалася вобразнай,выразнай, натуральнай.
7. Тэма: ахова прыроды, зберажэнне яе багаццяў (экалагічная). Галоўная думка: чалавек нясе адказнасць за жывёльны і раслінны свет.
Некогда на месте Могилёва в лесу был лагерь разбойника Машеки, который защищал бедных и угнетённых людей, борясь с несправедливостью. Машека был человеком необыкновенной силы и даже вырывал с корнями деревья. Раньше он был мирным крестьянином, но когда некий князь украл у него невесту, Машека разозлился и пошёл с войной на князя. Богатырь Машека погиб от руки своей невесты, которая стала женой князя. Похоронен был Машека на высоком берегу Днепра, а над его могилой был насыпан курган. Это место получило название «Могила Льва» , а на нём возник город Могилёв. Расположенная недалеко гора стала называться Мышаковской или «Мышаковкой» .