из повести мы узнаем о судьбе мальчика человек по прозвищу паровоз, сына паровозного машиниста. действие разворачивается в 1916 году. миколка-паровоз живет вместе с родителями и дедом в вагоне. отец человек подпольщикам и попадает в тюрьму. миколка решает царю на начальника станции, который творит несправедливости. однако мальчика избивают жандармы прямо под портретом царя, и теперь миколка мечтает о мести. но отомстить он не успевает - события в стране начинают меняться с удивительной быстротой, и домик его отца оказывается в центре этих событий, связанных с октябрьской революцией. позже y годы гражданской войны вместе с взрослыми миколка принимает участие y борьбе против белогвардейцев и интервентов. если станцию захватывают враги, он вместе с отцом уходит к партизанам. при приближении красной армии немцы собираются вывезти имущество и оружие. чтобы помешать этому, партизанский отряд атакует станцию, но силы неравные. по отправляют паровоз, который миколку приходится вести самому.
Драма "раскіданае гняздо" напісана я. купалам у 1913 г. на аснове фактаў з сям'і дзеда ануфрыя, у якога князь радзівіл адабраў зямлю і хату. асэнсоўваючы сямейную трагедыю як агульнанародную, я. купала паказаў у творы цяжкі шлях беларускага сялянства ў пошуках страчанай бацькаўшчыны, зямлі і волі. галоўны герой драмы — сымон, старэйшы сын зяблікаў. гэта свабодалюбівы, непакорны, моцны духам чалавек. ён здольны абараніць сваю чалавечую годнасць, заступіцца за іншых. "свайго ў крыўду не папушчу, хоць бы там свет дагары нагамі перакуліўся", — гаворыць ён. зоська і незнаёмы параўноўваюць яго з вольнай птушкай, магутным арлом: "птушкаю-арлом быць бы табе і лётаць па паднябессі, як лётае вецер гэты вольны! ". вобраз сымона пададзены ў развіцці. спачатку ён, як і яго бацька, спадзяецца на справядлівасць суда і законаў. упэўнены ў сваёй праваце, ён, калі дваровыя людзі заворваюць пасевы, з сякераю ў руках бароніць сваю зямлю. як чалавек рашучы, настойлівы і ўпарты, сымон хоча дабіцца праўды ўласнымі сіламі. на бацькавай магіле ён дае клятву "жывым не сысці з гэтага месца, з гэтага разграбленага хай б'юць, рэжуць, катуюць". на прапанову маці скарыцца, пайсці да паніча на службу сымон рашуча адказвае: " гэта, мамачка, значыць: прадаць, утапіць сябе, цябе, нас усіх у няволю ім на векі вечныя — запрасіцца ў вечнае рабства, з якога выхаду ніколі не знойдзем ні мы, ні тыя, што пасля нас рабства ў спадчыну атрымаюць". прымірыцца з панічом для сымона— гэта здрадніцтва, адступніцтва. становіцца зразумелым, чаму герой так строга асуджае зосю, якая свядома пайшла на сувязь з панічом і аддала сябе на "загубу, на глум вечны". шлях да актыўнай і дзейснай барацьбы сымон адшукаў не адразу. пераканаўшыся ў марнасці намаганняў сваімі сіламі дабіцца справядлівасці, сымон пачынае задумвацца над сэнсам бацькавых слоў, што "трэба розумам ваяваць, а не тапаром". пад уплывам перажытага (смерці бацькі, страты зямлі і хаты, ганьбы зоські), а таксама агітацыі незнаёмага погляды галоўнага героя драмы на шляхі вызвалення з няволі мяняюцца: "i я розумам буду ваяваць і другіх вучыць да гэтае вайны. годзе крыўды, годзе няпраўды! " разам з незнаёмым ён ідзе "на вялікі сход! па бацькаўшчыну! " на гэтым сходзе, па словах незнаёмага, будзе вырашацца пытанне аб тым, як выгнаць з роднай зямлі страшнага смока-упыра, як далей змагацца за поўнае вызваленне. такім чынам, на прыкладзе сымона я. купала паказаў працэс абуджэння нацыянальнай свядомасці беларускіх сялян, пошукі імі шляхоў да вызвалення. адшукаць страчаную бацькаўшчыну, вырвацца з-пад прыгнёту і ўціску, здабыць зямлю і волю можна толькі шляхам барацьбы, змагання — такая асноўная думка твора.
из повести мы узнаем о судьбе мальчика человек по прозвищу паровоз, сына паровозного машиниста. действие разворачивается в 1916 году. миколка-паровоз живет вместе с родителями и дедом в вагоне. отец человек подпольщикам и попадает в тюрьму. миколка решает царю на начальника станции, который творит несправедливости. однако мальчика избивают жандармы прямо под портретом царя, и теперь миколка мечтает о мести. но отомстить он не успевает - события в стране начинают меняться с удивительной быстротой, и домик его отца оказывается в центре этих событий, связанных с октябрьской революцией. позже y годы гражданской войны вместе с взрослыми миколка принимает участие y борьбе против белогвардейцев и интервентов. если станцию захватывают враги, он вместе с отцом уходит к партизанам. при приближении красной армии немцы собираются вывезти имущество и оружие. чтобы помешать этому, партизанский отряд атакует станцию, но силы неравные. по отправляют паровоз, который миколку приходится вести самому.