2-тоқсан «№1 қазақ ОМ» КММ
Павлодар облысы, Ақсу Қ.Ә., Ақсу қ.
8 В
Bilimland logotype
Арман
Итабаев
Оқушы
BilimLevel 0%
0
Жеке кабинет
Online Mektep
Көмек
PISA
BilimLand
Компьютерлер
iTest
Twig-Bilim
iMektep
30 ҚАРАША
ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ - 8 В
Артқа
«МҰРАТ МӨҢКЕҰЛЫ «САРЫАРҚА» ТОЛҒАУЫ.2-САБАҚ
САБАҚ
ВИДЕОКОНФЕРЕНЦИЯ
Чат ашу
«Мұрат Мөңкеұлы «Сарыарқа» толғауы.2-сабақ
«Сарыарқа» толғауындағы «жеті кетуді» еске алған тұсын анықта.
Бұл жерден дін мұсылман жеті кетті,
Біреуі екі келіп, екі кетті...
Жылады кетерінде шайқыларым,
Қайғының сонда білдім айтыларын.
Қонысты жұрттан қалған менікі деп
Бұл күнде ие болған қайсыларың?!
Өзіне ерген жұртын алып кетті.
Жер қарап он екі жыл желмаямен
Асан би жердің үстін танып кетті.
Ақыр да қыл жалаулы қалмақ кетті,
Қуалап Дәулеткерей солдат кетті.
Сәскеде пісуші еді әзер қайнап.
Шынаяқ, алтын кесе, күміс қасық
Қылаңдар құюшы еді көзі жайнап.
Шақырып бір-біріне бие сойып,
Ақсақал тарқаушы еді кеңес ойлап.2-тоқсан
«№1 қазақ ОМ» КММ
Павлодар облысы, Ақсу Қ.Ә., Ақсу қ.
8 В
Bilimland logotype
Арман
Итабаев
Оқушы
BilimLevel 0%
0
Жеке кабинет
Online Mektep
Көмек
PISA
BilimLand
Компьютерлер
iTest
Twig-Bilim
iMektep
30 ҚАРАША
ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ - 8 В
Артқа
«МҰРАТ МӨҢКЕҰЛЫ «САРЫАРҚА» ТОЛҒАУЫ.2-САБАҚ
САБАҚ
ВИДЕОКОНФЕРЕНЦИЯ
Чат ашу
«Мұрат Мөңкеұлы «Сарыарқа» толғауы.2-сабақ
«Сарыарқа» толғауындағы «жеті кетуді» еске алған тұсын анықта.
Бұл жерден дін мұсылман жеті кетті,
Біреуі екі келіп, екі кетті...
Жылады кетерінде шайқыларым,
Қайғының сонда білдім айтыларын.
Қонысты жұрттан қалған менікі деп
Бұл күнде ие болған қайсыларың?!
Өзіне ерген жұртын алып кетті.
Жер қарап он екі жыл желмаямен
Асан би жердің үстін танып кетті.
Ақыр да қыл жалаулы қалмақ кетті,
Қуалап Дәулеткерей солдат кетті.
Сәскеде пісуші еді әзер қайнап.
Шынаяқ, алтын кесе, күміс қасық
Қылаңдар құюшы еді көзі жайнап.
Шақырып бір-біріне бие сойып,
Ақсақал тарқаушы еді кеңес ойлап.
Объяснение:
1867-1868 жылдардағы реформалар отаршылдық езгіні тереңдетті. Жерді патша үкіметінің мемлекеттік меншігі етіп жариялады. Жаңа бекіністер салуға шаруалардың жері тартып алынды. Шаңырақ салығы 1 сомнан 3 сомға дейін өсірілді. Земство салығын қосқанда 3 сом 50 тиынға көтерілді. Осы ауыртпалықтар қазақ шаруаларын азаттық күреске көтерді.
1868 жылдың желтоқсаны мен 1869 жылдың қазаны аралығында болған Орал мен Торғай облыстарындағы көтеріліс отаршылдыққа қарсы жəне антифеодалдық сипатта болды. Көтерілісті басқаруға артықшылықтарынан айырылған ру басылары қатысып, кейін көтерілістің бұқаралық, таптық бағытынан сескеніп ауытқыды. 1869 жылғы 6 мамырда Ойыл өзенінен 20 шақырым жердегі Жамансай көлі маңында фон Штемпельдің 200 атты және бір рота жаяу әскер тобына көтерілісшілер шабуылдады. 20000 көтерілісші фон Штемпельдің тобын 7 күн бойы қоршап, жазалаушылар шайқаспай əскери шепке қайтып кетті. 1869 жылғы наурыз, маусым айларында 3 мың шаруа феодалдарға қарсы 41 рет шабуылдады. Орал облысындағы азаттық күресті басуға ірі әскери күш жіберілді. Ақсүйектер опасыздығынан, нашар қаруланған, ауыз бірлік болмаған, түпкі мақсаттарын жете түсінбеген көтеріліс талқандалды.
1870 жылы Маңғыстау түбегінде шаруалар көтерілісі басталды. 40 мыңдық шаңырақтан тұратын адай руы екі жылда 160 000 сом салық төлеуге тиіс болды. Бұл адайлықтардың қарсылығын туғызды.
Жазалаушылардың адайлықтардың мекендеріне жақындауы көтеріліске түрткі болды. 1870 жылы наурыздың ортасында Маңғыстау өлкесінің приставы подполковник Рукин тобы “Ережелерге” қарсылық білдіріп көшуге бел байлаған адайлықтарды күшпен тоқтатуға тырысты. Бозащы түбегінде Досан Тəжіұлы, Иса Тіленбайұлы бастаған 200-ге жуық көтерілісші жазалаушыларды қоршап алып талқандады. Подполковник Рукин атылып өлді. Жеңіс көшпелілерді рухтандырып, қозғалыс бүкіл Маңғыстауға тарады. Шаруалардың көтерілісін басқа да әлеуметтік топтар қолдады. Николаевск станицасы мен Александровск форты cлободкосының балық аулау кəсіпшілігіндегі ауқаттылардан тартып алынған қайықтардан “флотилия” құрған көтерілісшілер тобы 10 мыңға жетті. 1870 жылғы 5 сəуірде қазақ шаруалары мен жалдамалы жұмысшылар тобы Алексанровск фортына шабуылдады.
1870 жылғы мамырда Маңғыстауға Кавказдан Апшерон полкі, Терек казактарының тобы жеткізіліп, көтеріліс талқандалды.
Əскери министр Милютиннің “бұларды келістіріп жазалау керек” деген нұсқауына сəйкес Орынбор генерал-губернаторы Н.А.Крыжановский көтерілісшілерді 3 ай бойы қудалады. Қозғалыс басшылары И.Тіленбайұлы, Д.Тəжіұлы, И. Көлұлы бастаған 3000-ға жуық шаңырақ жазалаушылардан ығысып, Хиуа хандығына өтіп кетті. Кавказ әкімшілігінің талап етуімен Маңғыстау қазақтарынан 57 901 сом қосымша салық жиналды. Адайлықтар соғыс шығыны ретінде өкіметке 90 мың қой өткізуге міндеттелді.
Маңғыстау көтерілісінің ерекшелігі қазақтың жалдамалы жұмысшыларының тұңғыш рет күреске белсене қатысуы болды. Көтерілістің антифеодалдық сипаты əлсіз болу себебі, адайлықтардың өзге аймақтардан алшақ орналасуына байланысты рулық-патриархаттық құбылыс әлі де болса күшін сақтап қалған болатын. Көтерілістің жеңілуі халықтың жағдайын бұрынғыдан да шиеленістіріп жіберді.
ТҮСІНБЕСЕН ТАҒЫ ЖБЕРЕ АЛАМ
Менің сүйікті құсым
Менің сүйікті құсым - қарлығаш. Ол - тұмсығы қысқа, қанаттары жіңішке әрі ұзын, дене бітімі ерекше сымбатты, саусақтары қысқа, әрі әлсіз, қара түсті жылтыр, салмағы өте жеңіл, кішкентай құс.Ол өте жақсы ұшады. Тіршілігінің көп уақытын ауада ұшып жүріп өткізеді. Су үстінен ұшып бара жатып-ақ су іше береді. Ұшып жүріп қорегін ұстап жейді. Дауысы онша қатты емес. Қарлығаш ұясын саз балшықтан жаратас қуыстарына салады.
Мен қарлығашты киелі, әрі сүйкімді құс деп ойлаймын. Себебі, ел ішінде қарлығаш туралы аңыздар көп. Иә,халқымыздың қарлығашты "киелі құс" деуі бекер емес.