3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.
Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:
1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!
2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...
3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!
4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы
ОДАҒАЙ, ТҮРЛЕРІ, ЕМЛЕСІ
Главная ЕНТ Казахский язык Морфология Одағай, түрлері, емлесі
КОНСПЕКТ
Одағай – толық мағынасы болмайтын, адамның түрлі көңіл күйін білдіретін және жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.
Одағайға тән негізгі белгілер:
1. Лексикалық мағынасы болмайды;
2. Сөйлемдегі басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді;
3. Сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайды.
Одағайдың үш түрі бар: 1) көңіл күй одағайлары; 2) жекіру одағайлары; 3) шақыру одағайлары.
1. Көңіл күй одағайлары шаттану, таңырқау, ренжу, өкіну, қуану мәнінде қолданылады: пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттеген-ай, қап.
3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.
Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:
1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!
2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...
3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!
4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы:
Қазақстан! Пай, пай, пай, ардағым-ай!
Сен менің Шолпанымсың жанған ұдай.
5. Қайталанып айтылған одағайлар дефис арқылы жазылады. Мысалы, Паһ-паһ! Сөз деп осыны айт!
ответ: қаныш сәтбаев – 1950 жж. аты бүкіл кеңес үкіметіне белгілі болған геолог ғалым. ол қазақ ғылым академиясының құрылтайшысы болып, 1945 жылы оның тұңғыш президенті қызметін атқарады. хх ғасырдың орта шенінде минерология ғылымдарының докторы қаныш имантайұлы қазақстанның орталық бөлігіндегі табиғи қазба байлықтар шоғырланған ірі кен орындарын ашады. көп уақыт өтпей оның аты бүкіл кеңес үкіметіне белгілі болады. ал қаныш сәтбаев қысқа уақытта көп қазба байлықтарының орнын қалай нақты анықтады екен? әйгілі ғалым соғыс кезінде немістер украинадағы жез кендерін басып алған кезде, қазақстанның орталығынан жез өндіретін кен орындарын ашады. орыс ғалымдары оның жетістігіне таңдана қарайтын. олар негізгі білімін ауылда алған ғалымның қысқа мерзімде қалай ірі кен орындарын аша алғанын біле алмай дал болған. ал мұның құпиясы қаныш сәтбаевтың топонимикалық білімінде еді. қаныш сәтбаев жастайынан этнографияға қызыққан. кезінен әртүрлі жер-су атауы туралы аңыз әңгімелерді тыңдап өседі. ер жеткен соң геология ғылымы саласына қатысты зерттеу жұмыстарымен айналысады. дегенмен өзінің топонимикаға деген қызығушылығын да жоғалтқан емес. кейіннен мұның оған орасан зор пайдасы тиеді. яғни жер атауларына байланысты ірі кен орындарын қысқа мерзімде анықтап, қоғамды жаңа ресурс көзімен қамтамасыз етеді. мысалы алтынқазған, кенқазған, ақтас, елуқұдық, қайрақты, жазқазған, кеңгір, жезді, қазансынған секілді жер атаулары белгілі бір пайдалы қазба орнының бар екенін дәйектейді. қаныш имантайұлы қарағанды облысында өмір сүретін ақсақалдардан топонимикалық атаулардың шығу тарихы туралы деректер іздейді. нәтижесінде ата-ң мыс, қола, темір сынды пайдалы қ көне заманнан бері пайдаланғаны анықталады. себебі бұл жер-су атаулары көне заманда қолданысқа енген. айта кетсек, ғалымның негізгі ғылыми еңбектері кентасты кендер геологиясы мен қазақстанның минералды ресурстарына арналған. жезқазған кенін зерттеу және орталық қазақстанның (сарыарқаның) металлогендік және болжам картасын жасауда көп еңбек сіңірген. ол ғылымға формациялық металлогендік анализдің кешендік әдісін енгізген.
толығырақ:
материалды көшіріп басқанда massaget.kz сайтына гиперсілтеме міндетті түрде қойылуы тиіс. авторлық құқықты сақтаңыз
ОДАҒАЙ, ТҮРЛЕРІ, ЕМЛЕСІ
Главная ЕНТ Казахский язык Морфология Одағай, түрлері, емлесі
КОНСПЕКТ
Одағай – толық мағынасы болмайтын, адамның түрлі көңіл күйін білдіретін және жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.
Одағайға тән негізгі белгілер:
1. Лексикалық мағынасы болмайды;
2. Сөйлемдегі басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді;
3. Сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайды.
Одағайдың үш түрі бар: 1) көңіл күй одағайлары; 2) жекіру одағайлары; 3) шақыру одағайлары.
1. Көңіл күй одағайлары шаттану, таңырқау, ренжу, өкіну, қуану мәнінде қолданылады: пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттеген-ай, қап.
2. Жекіру одағайлары тыйым салу, жекіру мәнінде айтылады: тәйт, тек, жә.
3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.
Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:
1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!
2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...
3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!
4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы
ОДАҒАЙ, ТҮРЛЕРІ, ЕМЛЕСІ
Главная ЕНТ Казахский язык Морфология Одағай, түрлері, емлесі
КОНСПЕКТ
Одағай – толық мағынасы болмайтын, адамның түрлі көңіл күйін білдіретін және жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.
Одағайға тән негізгі белгілер:
1. Лексикалық мағынасы болмайды;
2. Сөйлемдегі басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді;
3. Сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайды.
Одағайдың үш түрі бар: 1) көңіл күй одағайлары; 2) жекіру одағайлары; 3) шақыру одағайлары.
1. Көңіл күй одағайлары шаттану, таңырқау, ренжу, өкіну, қуану мәнінде қолданылады: пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттеген-ай, қап.
2. Жекіру одағайлары тыйым салу, жекіру мәнінде айтылады: тәйт, тек, жә.
3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.
Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:
1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!
2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...
3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!
4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы:
Қазақстан! Пай, пай, пай, ардағым-ай!
Сен менің Шолпанымсың жанған ұдай.
5. Қайталанып айтылған одағайлар дефис арқылы жазылады. Мысалы, Паһ-паһ! Сөз деп осыны айт!
Объяснение:
Всё верно спишудавайте
ответ: қаныш сәтбаев – 1950 жж. аты бүкіл кеңес үкіметіне белгілі болған геолог ғалым. ол қазақ ғылым академиясының құрылтайшысы болып, 1945 жылы оның тұңғыш президенті қызметін атқарады. хх ғасырдың орта шенінде минерология ғылымдарының докторы қаныш имантайұлы қазақстанның орталық бөлігіндегі табиғи қазба байлықтар шоғырланған ірі кен орындарын ашады. көп уақыт өтпей оның аты бүкіл кеңес үкіметіне белгілі болады. ал қаныш сәтбаев қысқа уақытта көп қазба байлықтарының орнын қалай нақты анықтады екен? әйгілі ғалым соғыс кезінде немістер украинадағы жез кендерін басып алған кезде, қазақстанның орталығынан жез өндіретін кен орындарын ашады. орыс ғалымдары оның жетістігіне таңдана қарайтын. олар негізгі білімін ауылда алған ғалымның қысқа мерзімде қалай ірі кен орындарын аша алғанын біле алмай дал болған. ал мұның құпиясы қаныш сәтбаевтың топонимикалық білімінде еді. қаныш сәтбаев жастайынан этнографияға қызыққан. кезінен әртүрлі жер-су атауы туралы аңыз әңгімелерді тыңдап өседі. ер жеткен соң геология ғылымы саласына қатысты зерттеу жұмыстарымен айналысады. дегенмен өзінің топонимикаға деген қызығушылығын да жоғалтқан емес. кейіннен мұның оған орасан зор пайдасы тиеді. яғни жер атауларына байланысты ірі кен орындарын қысқа мерзімде анықтап, қоғамды жаңа ресурс көзімен қамтамасыз етеді. мысалы алтынқазған, кенқазған, ақтас, елуқұдық, қайрақты, жазқазған, кеңгір, жезді, қазансынған секілді жер атаулары белгілі бір пайдалы қазба орнының бар екенін дәйектейді. қаныш имантайұлы қарағанды облысында өмір сүретін ақсақалдардан топонимикалық атаулардың шығу тарихы туралы деректер іздейді. нәтижесінде ата-ң мыс, қола, темір сынды пайдалы қ көне заманнан бері пайдаланғаны анықталады. себебі бұл жер-су атаулары көне заманда қолданысқа енген. айта кетсек, ғалымның негізгі ғылыми еңбектері кентасты кендер геологиясы мен қазақстанның минералды ресурстарына арналған. жезқазған кенін зерттеу және орталық қазақстанның (сарыарқаның) металлогендік және болжам картасын жасауда көп еңбек сіңірген. ол ғылымға формациялық металлогендік анализдің кешендік әдісін енгізген.
толығырақ:
материалды көшіріп басқанда massaget.kz сайтына гиперсілтеме міндетті түрде қойылуы тиіс. авторлық құқықты сақтаңыз
объяснение: