эссе тақырыбынан ауытқымай, абзац түрлерін жүйелі құрастырып, көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу себептерін айқын көрсетіп жазу («келісу, келіспеу» эссесі) Оқушылармен амандасу, сабаққа дайындығын бақылау.
Қызығушылықты ояту
https://youtu.be/0_EaH3qdI4k
Айша бибі кесенесі»
«Қарахан кесенесі»
«Дауытбек кесенесі
Ж. «Еркін жазу» әдісі
«Қазақстанның сәулет өнері жақсы дамыған. Жаңа технология мен заманауиылықты білдіреді.
Бұл оймен келісесің бе, әлде келіспейсің бе ?
ҚБ. Мұғалімнің бағалауы (Оқушылар эссені сабақ барысында бастап жазады, өзіндік жұмыс уақытында аяқтайды)
Дыбыстық талдау.
Дыбыстық (фонетикалық талдау) - сөздерді дыбыс, буын түрлеріне қарай талдау.
1. Дауысты дыбыстарға арналған фонетикалық талдаудың үлгісі:
а - жуан, ашық, езулік дауысты;
ә - жіңішке, ашық, езулік дауысты;
о – жуан, ашық, еріндік дауысты;
ө - жіңішке, ашық, еріндік дауысты;
е - жіңішке, ашық, езулік дауысты;
ұ – жуан, қысаң, еріндік дауысты;
ү - жіңішке, қысаң, еріндік дауысты;
ы - жуан, қысаң, езулік дауысты;
і - жіңішке, қысаң, езулік дауысты;
у - жуан, қысаң, еріндік дауысты;
и - жіңішке, қысаң, езулік дауысты;
э – ашық, езулік дауысты; (орыс тілінен енген сөздерде ғана кездеседі).
2. Дауыссыз дыбыстарға арналған фонетикалық талдаудың үлгісі:
б – ұяң дауыссыз;
в - ұяң дауыссыз;
ғ - ұяң дауыссыз;
д - ұяң дауыссыз;
ж - ұяң дауыссыз;
з - ұяң дауыссыз;
й – үнді дауыссыз;
к – қатаң дауыссыз;
л – үнді дауыссыз;
м - үнді дауыссыз;
н - үнді дауыссыз;
ң - үнді дауыссыз;
п - қатаң дауыссыз;
р - үнді дауыссыз;
с - қатаң дауыссыз;
т - қатаң дауыссыз;
у - үнді дауыссыз;
ф - қатаң дауыссыз;
х - қатаң дауыссыз;
ц - қатаң дауыссыз;
ш - қатаң дауыссыз;
щ - қатаң дауыссыз (орыс тілінен енген сөздерде кездеседі, бірді – екілі қазақ сөздерінде ұшырайды. Ащы, тұщы)
Мысалы, "шығарма" сөзіне фонетикалық талдау жасап көрейік:
Ең алдымен дауысты дыбыстарды тауып, астын бір сызады, содан кейін дауыссыздарын тауып, астын екі сызу керек. Осыдан соң оларды бір дыбыс екі қайталанбайтын етіп, жеке – жеке тізіп жазамыз:
шығарма: шы – ашық буын, ғар – бітеу буын, ма - ашық буын.
ш – қатаң дауыссыз;
ы – жуан, қысаң, езулік дауысты;
ғ – ұяң дауыссыз;
а – жуан, ашық, езулік дауысты;
р – үнді дауыссыз;
м – үнді дауыссыз;
а – жуан, ашық, езулік дауысты;
7 әріп, 7 дыбыс бар.
Мыслға біз Христофор Колумбты алсақ болады. Колумб Испаниядағы 7 жыл соғыс болған жердегі банкирлер мен саудагерлерге.сүйеніп, дүние жүзіндегі мгхиттарға экспедиция жасайтын арнайы топтың жетеклісі болады. Ең алғашқы экспедиция 1492-93 жылдар аиалығында 90 адам, 3 кемемен,3 тамызда 1942 жылы Палос аймағынан Атлант мұхитын іздеуое шығады. 15 наурыз 1493 ж. КолумбИспанияға қайта оралады. Ал 2-ші экспедиция 1493-96 жылы 1500 адаммен Кадистан жолеа шығады.3 қараша 1493 жылы Доминика, Гваделупа,Антигуа мен Виргин аралдарын, 19 қарашада Пуэрто Рико, 5 мамырда Ямайка аралдарын ашқан.
1498-1500 жылдары 300тадаммен мамыр айының соңында Тринидад, 1 тамызда Оңтнстік Америка жағалауын, 15 тамызда Маргарита аралдарын ашқан 4-ші экспедиция барысында 1502-1504 жылдары Америка материгін ашқан.