Рөлдік ойын (журналист пен түркітанушы ғалым). көне түркі ескерткіші туралы түркітанушы ғалым рөліндегі оқушыдан сұхбат ал. сұрақтарды оқылым мәтіні бойынша дайында. сделайте сегодня, 20 !
Аралас құрмалас сөйлем — құрмалас сөйлемнің бір түрі. Кемі үш жай сөйлемнен құралады. Олар өзара синтаксистік байланыстың ерекше түрі — аралас байланыс арқылы құрмаласқан. Мысалы: Жалма-жан от жағылып еді, үй еңсесі көтеріліп, туырлықтың оюлары көзге шалынды (Ғ.Мүсірепов). Бұл — тиянақты-тиянақсыз-тиянақты тұлғалы аралас құрмалас сөйлем. Аралас құрмалас сөйлем енді бірде тиянақсыз-тиянақты-тиянақты тұлғалы болып келіп, әр сыңарының өзіндік басыңқы сыңары болады. Мұнда алғашқы тиянақсыз тұлғалы сыңар өзінен кейінгі сыңардың бағыныңқысы сипатында жұмсалады, ал екінші сыңар тиянақты тұлғалы бола тұра, келесі сыңардың бағыныңқы бөлігі болып табылады. Үшінші сыңар ортаңғы сыңарға басыңқы сипатта тұрса да, бірінші сыңармен мағыналық байланысқа түспейді. мысалы: Көк қалың болғанмен, жерде әлі сыз бар, қар суын бойына тартып, дегди қоймаған-ды (Ә.Нұрпейісов). Аралас құрмалас сөйлемнің айтылу ырғағы да кең. Онда салаласқа тән тиянақты, сабақтасқа тән тиянақсыз ұласпалы ырғақ орын ауысып, бірде тиянақты-тиянақсыз, бірде тиянақсыз-тиянақты түрде келеді. Аралас құрмалас сөйлемнің мағыналық топтастырылуында өзгешелік бар. Бірінші топ қатарын бірыңғай қатынастағы түрлер құрады да, екінші топ қатарын әрыңғай қатынастағы түрлер түзеді. Ал бұл екеуінің мағыналық жігін танытуда бір-бірінен өзгешелік жоқ, қойылған талап бір. Оның үстіне мағыналық қатынастардың белгіленуі жеке сыңарлардың тұлғалануына тәуелді емес. Ең алдымен алғашқы екі сыңар аралығындағы, соңынан соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынас айқындалады. Осы мағыналық қатынастардың сәйкес келіп, бір атаумен аталуы оның бірыңғай қатынастағы сөйлем екенін көрсетеді. Оның ыңғайлас мәнді, себеп мәнді, шарт мәнді, салыстырма мәнді, түсіндірме мәнді, мезгіл мәнді түрлері бар. Ал сөйлемдегі алғашқы екі сыңар аралығындағы және соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынастар екі түрлі болған жағдайда әрыңғай қатынастағы Аралас құрмалас сөйлем болып қосақталған түрде белгіленеді.
Первый . Первый из сочетаемых количественных числительных — это знаменатель (бөлімі) оформляется аффиксом родительного падежа (ілік септік) -ның, -нің, -дың, -дің, -тын, -тің, а второй — числитель (алымы) оформляется аффиксом принадлежности третьего лица -ы, -і, -сы, -сі.
Числительное + аффикс Ілік септік (знаменатель) Числительное + аффикс третьего лица (числитель) = бестің бірі
Второй . Первое из сочетаемых количественных числительных — это знаменатель (бөлімі) оформляется аффиксом исходного падежа -дан, -ден, -тан, -тен, -нан, -нен, а второе числитель (алымы) может быть оформлено аффиксом принадлежности третьего лица.
Первый . Первый из сочетаемых количественных числительных — это знаменатель (бөлімі) оформляется аффиксом родительного падежа (ілік септік) -ның, -нің, -дың, -дің, -тын, -тің, а второй — числитель (алымы) оформляется аффиксом принадлежности третьего лица -ы, -і, -сы, -сі.
Числительное + аффикс Ілік септік (знаменатель) Числительное + аффикс третьего лица (числитель) = бестің бірі
Второй . Первое из сочетаемых количественных числительных — это знаменатель (бөлімі) оформляется аффиксом исходного падежа -дан, -ден, -тан, -тен, -нан, -нен, а второе числитель (алымы) может быть оформлено аффиксом принадлежности третьего лица.