Үкі  үкі - негізінен орманды мекендеп, жемін көбіне түнде аулайтын жыртқыш құс. басы үлкен, көздері бақырайған, қауырсындары жұмсақ. ұшқанда дыбыссыз қанат қағады. ұясын жасыруға болатын жерге салады. жұптарын өмір бойы сақтайды. дене мөлшеріне қарай 2-12-ге дейін жұмыртқа басады. саны кеміп келе жатқан, сирек кездесетін түр. евразияда, сондай-ақ қазақстанда кең тараған. шөлді, далалы, таулы орманды жерлерді мекендейді. санының қанша екені белгісіз, бірақ, көпшілік жерлерде сирек. санын шектеуші себептер: электр сымдарында және уланған жемді жеп өлгенінен басқа, кауырсынынан ұлттық әшекейлер мен бой тұмарлар жасау үшін ұядағы алудың да кері әсері үлкен. сондықтан оны қорғаудың тағы бір жолы - оның қауырсынын пайдалану үшін қолдан өсіру керек. жалбағай  жалбағай, қалбағай (лат. platalea leucorodia) — ескекаяқты құстар отрядының тырна-құтан түқымдасына жататын құс. қанатының ұзындығы 39 см, салмағы 1,5 кг. ақ құс, басында сарғылт айдары бар. сирақтары ұзын, қара. тұмсығы жалпақ, қалақша тәрізді. ақ мамықты. жыл құсы: наурыз-сәуірде келіп, қыркүйекте қайтады. сәуірде 3-4 жүмыртқа салады. оны мекиені жалбагай мен қоразы 3 аптадай кезектесіп басады. су жәндіктерімен, олардың дернәсілдерімен, қпен, бақамен қоректенеді. қазақстанның «қызыл кітабына» енгізілген.  кейбір жерлерде бұл құсты қалбағай деп атайды. жалбағайдың қанатының ұзындығы 35 – 40 см, салмағы 1,7 кг-дай. жалбағай ақ түсті, басында сарғыш ұзын қауырсындардан тұратын кекілі және мойнының төменгі жағында сарғыш қоңыр түсті дағы болады. басқа, өзіне ұқсас құстардан бір ерекшелігі – тұмсығы. ол тік әрі ұзын, ұшы күрек тәрізді жалпақ; тұмсықтың негізі – қара, ұшы сарғыштау. сирағы – қара түсті. қамысты, бұталы тайыз суларды мекендейді. топталып, шоғыр (колония) құрып тіршілік етеді.  судағы қ шабақтарымен, бақалармен және омыртқасыздармен қоректенеді. жалбағай – жыл құсы. қазақстанға наурызда ұшып келеді, тамыз – қыркүйек, кейде қараша айында да кездесе береді. ұясын қамысты қопаға, бұта мен ағаш басына салады. ақшыл түсті 3 – 5 жұмыртқасын сәуір – мамырда аталығы мен аналығы кезектесіп, 3 аптадай шайқайды. жалбағайдың құтан, қарабай, үлкен су құзғындары немесе қарақаздармен бірге ұялайтыны туралы жаңа деректер белгілі болды. саны жылдан-жылға азаюда. 1990 жылдардың аяғында республика жерінде 400 – 650 жұбы ғана ұялаған. жалбағай сирек кездесетін құс болғандықтан қорғауға алынып, қазақстанның «қызыл кітабына» енгізілген. қоқиқаз  қоқиқаздар (лат. phoenicopterus)[1] - дене бітімі ерекше, тұмсығы имек, сирек кездесетін құстар. қоқиқазтәрізділер сабы (лат. phoenicopteriformes) және қоқиқаздылар тұқымдасының (лат. phoenicopteridae) жалғыз туысы. қызыл қанат деп те аталады. қорғалжын қорығындағы теңіз көлінде ғана ұялап, жұмыртқалайды. ол басын суға батырып, түбін қопарып, судағы жәндіктерді аузына толтырып сүзіп алып қоректенеді. ұя жасауға да су түбіндегі тұнбаны пайдаланады. ұшып бара жатқан қоқиқаздың қанаттары лапылдап жанған оттың жалынына ұқсас болғандықтан оларды кей халықтар “от немесе жалын құс” деп те атайды.
Мен әдепті, тілалғыш баламын. Ата анамның айтқанын үнемі екі етпей, бұлжытпай орындауға тырысамын. Қателік жасасам, бірінші болып кешірім сұраймын. Үйде ата - анама, ата - әжеме қолғабыс жасаймын. Сабақтан бос кезімде үйді жинастырып, бауырларымның сабақ оқуына көмектесемін. Аптасына екі рет тіл үйірмесі мен домбыра үйірмесіне қатысамын.
Демалыс күндері бауырларыммен үйдің ауласын жинаймыз.
Мектепте сабағымда жақсы оқуға тырысамын, себебі болашақта ата - анамның артып отырған үмітін ақтап, өзім қалаған мамандық иесі болуды армандаймын. Достарымның ортасында өз беделім бар, ортама сыйлымын. Мұғалімдер де менен көп үміт күтеді, себебі мектеп ішілік, мектеп аралық, қалалық байқауларға белсенді қатысамын.
Мен қандай баламын?
Мен әдепті, тілалғыш баламын. Ата анамның айтқанын үнемі екі етпей, бұлжытпай орындауға тырысамын. Қателік жасасам, бірінші болып кешірім сұраймын. Үйде ата - анама, ата - әжеме қолғабыс жасаймын. Сабақтан бос кезімде үйді жинастырып, бауырларымның сабақ оқуына көмектесемін. Аптасына екі рет тіл үйірмесі мен домбыра үйірмесіне қатысамын.
Демалыс күндері бауырларыммен үйдің ауласын жинаймыз.
Мектепте сабағымда жақсы оқуға тырысамын, себебі болашақта ата - анамның артып отырған үмітін ақтап, өзім қалаған мамандық иесі болуды армандаймын. Достарымның ортасында өз беделім бар, ортама сыйлымын. Мұғалімдер де менен көп үміт күтеді, себебі мектеп ішілік, мектеп аралық, қалалық байқауларға белсенді қатысамын.