1-тапсырма. «Мәтіндік зерттеу » әдісі Мәтінді мұқият оқыңыз.
1. Мәтінде көтерілген мәселені анықта.
2. Мәтінде қандай тосын оқиғағаға кездестіңіз?
3. Мәтінде қандай дәстүр көрініс тапқан?
4. Қорқыт атаның қандай ерекше қасиеттері көрінді?
5. Мәтінде қандай тілдік қолданыстар бар?(ауыспалы мағына, теңеу,эпитет, етістік формасы)
6. Мәтіннен қандай ой түйдіңіз?
7.Мәтінге атау(ат) қойыңыз.
Көпестер балаға жақындап келіп, оның қолынан сүйді. Буған Байбөрі бек шамданып: «Иттен туған құрбандыққа жарамас» деген. Әкесінің қасында отырған баланың қолынан сүю көргенсіздік болады», - деді. Сонда көпестер: «Хан ием, бұл жігіт сіздің ұлыңыз ба еді?» - деп сұрады. «Иә, ол менің ұлым», - деді Байбөрі. Көпестер бұған таң болып: «Хан ием, мұны біз білгеніміз жоқ еді. Жақсы бопты. Егер біз оның қолынан сізден бұрын сүйіп алған болсақ, оны кешіріңіз, ашу қылмаңыз. Сіздің бұл ұлыңыз бізге болысып, ерлік көрсетпесе, әкеле жатқан тауарларыңыз Грузия жерінде қалған болар еді, біздің бәріміз тұтқында кеткен болар едік», - десті. Байбөрі оларға: «Айтыңдар, менің балам жаулардың басын кесіп, қан төкті ме?» - деді. «Иә, ол көп адамның басын кесіп, жерді қанға бояды», -десті көпестер. «Ендеше, оған ат қоятын мезгіл өтіп те кеткен екен»,-деп, Байбөрі барлық оғыз елінің бектерін шақырып, той қылды.
Сол тойға менің атам Қорқыт келіп, балаға ат қойды. Тойда отырып ол: «Сөз тыңда, Байбөрі бек! Тәңірі саған ұл берді, өмірі ұзақ болсын. Ол оғыздардың тірегі, ту ұстайтын батыры болсын. Басынан кар кетпейтін биік тауларға шығамын десе, ұлың соның ең биік құзына шығатын болсын. Ағысы қатты қан сасыған өзендерден өтемін десе, тәңірі оның жүзіп өтуіне жар болсын. Ұлың қара ормандай жау ортасына кірер болса, тәңірі оның ісіне сәт берсін. Ұлыңның атын «Бамш» деп атап жүр едің, ендігі аты Бәмсі-Байрақ болсын, мінген аты Байшұбар деп аталсын. Менің қойған атым - сол, тәңірі оның жұрымын берсін», - деді.
Оғыз елінің бектері бұл билікке қол көтеріп, жақсы тілек білдірді. «Ұлыңның аты өзіне сай болды, бақытты болсын» ,-деп бата берді.
Дескриптор:
-мәтінде көтерілген мәселені анықтайды;
-мәтіндегі тосын оқиғаны табады;
- автор бейнесін талдайды;
- автордың тілдік қолданысын талдайды;
- мәтін бойынша қорытынды жасайды.
Алтынемел Ұлттық табиғи паркі Іле өзені алқабында орналасқан. Парк 1996 жылы, осы өңірдің бірегей табиғи кешенін сақтау үшін құрылды.
Алтынемел құмдарындағы «Әнші құм» немесе «Айғай құм» - танымал жерлердің бірі. Оның алып жатқан жерінің үлкен болуы сонша, ұзындығы екі-үш километрге дейін, ал биіктігі шамамен 120 метрге жетеді. Бұл құмның бір ерекшелігі – құрғақ күндері әуенді дыбыстар шығарады. Оның әуені бірнеше шақырымдарға жайылып, алыстан да естіліп тұрады. Кейбір пікірлерге сүйенсек, құмның ұсақ бөлшектері бір-біріне үйкелген кезде осындай әуенді дыбыстар шығады екен: жеңіл самал жел шиқылдаған дыбыстар шығарса, қатты жел орган дыбысына ұқсас әуен шығарады. Алайда, желсіз күнде де құмның әуенін тыңдауға болады. Осы сиқырына байланысты, құм жайында көптеген аңыздар пайда болған.
Құмның тағы бір ерекшелігі – ол басқа құмдар сияқыт орнын ауыстырып, көшіп жүрмейді, керісінше, мыңдаған жылдар бойы Алтынемел аумағында, бір орында тұр. Осы жерде тұратын адамдар айтатын аңыздарға сүйенсек, дәл осы құмның астында Шыңғысхан және оның сенімді жауынгерлері жерленген екен. Ал сиқырлы құмның әуендететіні – ханның рухы ұрпағына өз жеңістері жайында сыр шерткені.
Жақында Назарбаева университетінің ғалымдары зерттеу жүргізді, ол жақын болашақта роботтардың кемінде он мамандықтағы адамдардың орнын алмайтынын дәлелдеді. Бұл бірінші кезекте қызмет көрсету секторында болады. Және бұл таңқаларлық емес! Өйткені, робот - бұл машина және машина клиентке дөрекілік емес, ол нақты және уақытылы, анық және дұрыс жасайды. Өйткені, қазір біз банкомат пен терминалмен айналысып, кассалық парктің барлық түрлерінде ұзақ уақыт бойы тұрмағымыз келеді. Ресторандар бар және олардың саны көбейіп барады, онда ресторандар да жұмыс істейді, тіпті журналистиканың осындай шығармашылық индустриясы да өз қызметкерлерінің роботтарын толтыра алады, олар жаңалық бюллетеньдерін қалыптастыра бастайды.Жаңа дәрі-дәрмектерді жасайтын роботтар бар. Бұл роботтар фармацевтерді алмастырады. Олардың тиімділігі мен дәлдігі адамдарға қарағанда әлдеқайда жоғары. Сондықтан, фармацевтер көп ұзамай жыртқыштармен қуылып, роботтарды басқаратын машиналар жиі кездесетін болады. Мұндай адамсыз көлік құралдары жүргізушіні қажет етпейді және бұл мамандық уақыт өте келе жоғалады. Роботизация адам өмірінің сапасын жақсартады, адамдар бір ғана алаңдаушылық тудырады - өздерінің ұнататын нәрселерін табу.