Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ мемлекеттік акаде- миялық музыкалық драма театры 1991 жылы Ғ.Мүсірепов
тің «Ақан сері Ақтоқты» трагедиясымен ашылған. Театр-
дың ұйымдастырушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас режис-
сері Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Жақып Омаров
болды. Алғашқы қойылымды да өзі сахналады. Театр өзі-
нің алғашқы жүлдесін 1996 жылы Уфа қаласында түркітіл-
дес мемлекеттер арасында өткен Халықаралық «Туғанлық»
театр фестивалінде алды. Онда Ш.Құсайыновтың «Алдаркө-
се» музыкалық комедиясы лауреат атанды. 1996 жылы театр-
ға КСРО Халық әртісі, КСРО мемлекеттік сыйлығының иеге-
рі Қалибек Қуанышбаевтың есімі берілді. 2011 жылы 14 жел-
тоқсанда театр ұжымына «Мемлекеттік академиялық театр»
мәртебесі берілді.
Театр көптеген жетістікке қол жеткізді. 2010 жылы қаң-
тар айында Тегеран қаласында өткен Халықаралық театр
фестивалінде Мұхтар Әуезовтің «Қарагөз» драмасы үздік деп
танылды. 2014 жылы V Орталық Азия мемлекеттерінің Ха-
лықаралық театр фестиваліне Ж.Ануйдың «Жалын жұтқан
Жанна д'Арк» драмасымен қатысып, бас жүлдені иеленді.
2015 жылы Өскемен қаласында өткен ХХІІІ республикалық (стилін анактау)

temat9364
21 час назад
Қазақ тiлi
5 - 9 классы
+5 б.
ответ дан
Эссе Қыз-Жібек жырындағы салт-дәстүрлер көрінісі

aynuraberdiyarova84
Эссе:
« Қыз Жібек » жырындағы салт-дәстүрлер
Қазақ халқына кеңінен танымал көркем жырлар өте көп. Солардың бірі — «Қыз Жібек» жыры. Бұл жырдың негізгі тақырыбы қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпы, дүниеге деген көзқарасы, ұғымы . «Қыз Жібек» жыры қазақ халқының сол кездегі көшпенділігін білдіреді, сондай-ақ
салт- дәстүр орнаған қоғамда туып-өскен адамның көзқарасы қандай екенін көрсетеді.
Лиро-эпостық яғни махаббат жырларында негізінен батырлық, ерлікті жырлаудан гөрі, екі жастың арасындағы шынайы махаббат, халықтың әдет-ғұрпы , салт-дәстүрі көбірек суреттеледі екен. «Қыз Жібек» жыры да солардан кенде емес. Солардың бірі «Қыз көру» (салт). Кейде «қыз таңдау» деп те аталады. Салт бойынша белгілі кісілердің балалары немесе өнерпаздар , сал-сері жігіттер өзіне лайық қыздарды ел ішінен өздері таңдаған. «Пәлен жерде жақсы қыз бар» дегенді естіген жар таңдаған жігіттер өнерлі дос-жолдастарын ертіп қыз аулына барады. Қазақта «Қызды кім көрмейді, қымызды кім ішпейді» деген мақал қыз іздеген жігіттерге жол ашады.
«Бата аяқ» (салт) Құда болған кісі екі жақтың келісімінен кейін жігіт әкесі қыз аулына келіп «бата аяқ » өткізеді. Кейде мұны «сырға тағар» деп те атайды. Осы жолы екі жақ тойды өткізу мерзімі, кәде-жора, қалың мал жөнінде келіседі. Мұны бата, келісуді «баталасу» дейді . Айтыс (дәстүр, өнер) Айтыс - әдебиет жанры болғанымен, ертеден қалыптасқан халықтық дәстүрдің үлкен түрі. Ойын , той, ас, қыз ұзату, келін түсіру сияқты қазақ тойларына жүйрік ат, білекті палуандармен бірге айтыс ақындары да қатысып, олар айтыс арқылы той қызығы мен мәртебесін көтере түскен.
Поэманың екінші бөлігінде ақын Жібекті жаңа рольде көрсеткенде, оның ескі әдет-ғұрыптың бірде-бір әрпін бұзбайтын мүләйім жан ретінде суреттейді. Бұл жағдай Жібектің қара басының қамы үшін ғана емес, ең алдымен елін қоршап алған қалың жау-қалмақтардан құтылудың тура жолы.
Әмеңгерлік (салт) Халқымыздың бұрынғы салты бойынша күйеу қайтыс болғанда оның жесірі "ерден кетсе де, елден кетпек жоқ", "аға өлсе, іні мұра" деген қағидамен әмеңгерлік жолмен күйеуінің аға не інісінің біреуіне өзінің таңдауы бойынша тұрмысқа шығады.
Бата (бата беру, бата алу) ( дәстүр ) Бата - ақ тілеудің белгісі. Ол кез-келген жерде айтыла бермейтін қасиетті ұғым. Ең жақсысын халық "ақ бата" деп қастерлейді Теріс бата. Бұл - бата деп айтылғаны болмаса, қарғыстың қатты, жазаның өте ауыр түрі. Мұндай бата сенімді ақтамаған, өзіне қолы, тілі тиген баласына әкесінің қолын теріс жайып берген батасы. Осы жырда бар теріс бата беремін деген салт...
Арыздасу (ғұрып). Бұл өмірден өтіп бара жатқан адам соңғы сағатында туған-туысқандарымен, бала-шағасымен соңғы рет тілдесіп, олармен қоштасады. Қатесі болса, кешу сұрайды. Өсиетін, арманын айтады. Бүкіл ел-жұртымен, туған елімен қоштасады Сүйінші (салт) Қуанышты хабар хабар жеткізушіге үй иесі «қалағаныңды ал» дейді немесе оған риза болатындай сыйлық ұсынады. Бұл шын қуанудың , ризалықтың белгісі.
Қорыта айтқанда, белгілі ғалым, зерттеуші Р.Бердібаев жырға өзінің мынадай әділ бағасын береді. «Қыз Жібек» — қазақ халқының даналығы туғызған асыл жырлардың бірі. Мұны эпиакалық суреттеу өнерінің ең жетілген кемес нұсқасы десе де болады.
Объяснение:
1. Тіршілікте құрыштай бол төзімді,
Сан мәрте ел алдаса да өзіңді.
Тағдырыңды еш уақытта жазғырма,
Кезде дағы әзәзілдер азғырған.
2. Адамның тоқымашы не хатшы болып тумайтыны тәрізді, қайырымдылық пен қайырымсыздық та жаратылыстан бойға өтпейді.
3. Адамның тәндік жаратылысының дамуының негізгі көрсеткіш – денінің саулығы.
4. Ізгі және қажетті шаруа атқарған адамның бәсі де жоғары болуы керек.
5. Адам кез келген жұмысқа жарамды бола бермейді.
6. Өз ісіңнің білгірі һәм шебері атану үшін жақсы жұмыс істеп, жетік білуге ұмтылу керек.
7. Қандай әрекет жасап, қандай іс істер болсаңыз да – игілігін көріп, рахатына бөленуді мақсат тұтқан жөн.
8. Әсіре көп не кем еңбек ету күшке күш қоспайды, қайта қалжырата түседі.
9. Адамның жақсы әрекеттер жасауға да, жаман әрекеттер жасауға да туабітті мүмкіндігі мен қабілет-қарымы жетеді.
10. Дұрыс әрекет – мақсатқа жеткізер жолды дұрыс таңдаудан басталады.
11. Ең тамаша әрекет – бақытқа қол жеткізетін еркіндік.
12. Талпыныс тәжі – табандылық.
13. Өнер біткеннің бәрі бірдей – бір адамның құшағына сыймайды.
14. Поэтикалық шығармалардың қай-қайсысы да бір нәрсені қиялмен жақсы бейнелеп шығуға ғана арналады.
15. Өнердің теориясын меңгеру дегеніміз – өнерге қатысты мәселелерді ақыл арқылы ұғыну және талғам қабілетін игеру.
16. Бақыт, қуаныш және ләззат сезімдері асқан сұлу, ең әсем және аса көркем дүниелерді қолмен ұстағандай айқын және кемел дүниелер ретінде танып-білу арқылы ғана пайда болып, толық болмысқа ие болады.
17. Музыка – рухтың, құмарлық пен ынтызарлықтың, әр алуан көңіл күйдің ісі.
18. Музыканың негізгі міндеті – адамның эстетикалық қажетін өтеу.
19. Ғаламда әр адамның өз орны бар.
20. Даналар талай нысан тапқанымен,
Тапқан жоқ тектің тегін әлі бірі.
21. Егер бізде қайта туу нәсіп болса – мен екінші рет те Сығанақта дүниеге келуді қалаған болар едім.
22. Ұстаздық мінез-құлық нормасы мынадай болуға тиіс: ол тым қатал да болмауы керек, тым ырыққа да жығыла бермеуі керек. Өйткені, аса қаталдық – шәкіртті өзіне қарсы қояды, ал тым ырыққа көне беру – қадірін кетіреді, берген білімі мен ғылымына шәкірті селқос қарайтын болады.
23. Ақыл-парасат – адамның ойлауына, пайымдауына, ғылым мен өнердің қыр-сырын ұғуына, жақсы қылық пен жаман қылықтың ара жігін ашуына көмектесетін күш.
24. Ғылыммен айналыссам деген адамның ақыл-ойы – айқын, ерік-жігері – зор, тілек-мақсаты – ақиқат пен адалдыққа қызмет етуге талап жолында болуы шарт. Жәй ләззат іздеу, кәсіпқұмарлыққа ұқсас әрекет онда болмасқа керек.
25. Тәрбиелеу дегеніміз — адамның бойына білімге негізделген этикалық құндылықтар мен өнер қуатын дарыту.