Тар ын оқылым
МӘТІНМЕН МЫС
тапсырма. Мәтінді оқы. Түсінгеніңді айт. Қою қаріппен берілген
сөздердің мағынасын анықта. Мәтіннен Толағай сипатталған бөлікті
тауып, оқы. Оқиға желісіне сүйеніп, оның батырлығын сипатта.
«Саржан» деген аңшының әйелі - Айсұлу ұл тауыпты. Балаға толағай
деген ат қойыпты.
Толағай күн санап өсіпті. Төрт жасында ол нағыз батырға айналыпты
Әкесімен бірге аңға шығып, «атақты аңшы» атаныпты.
Бір жылы жаңбыр жаумай, қуаңшылық болады. Толағай анасынан
Жаңбыр қай жерге көп жауады? – деп сұрайды.
- Тарбағатай тауында жаңбыр көп жауады, дейді анасы
Толағай Тарбағатай тауларына барады. Бір тауды арқасына салып
көтереді. Ұзақ жүреді. Бірақ шаршамайды.
Адамдар жақындап келе жатқан үлкен тауды, оны көтеріп келе жатқан
Толағайды көреді. Сол кезде жаңбыр жауады. Халық: «Толағай» - деп
айғайлап, қуанады.
Толағай шаршайды. Абайсызда аяғы тайғанап, құлайды. Толағай
Таудың астынан шыға алмай қалады. Гүрілдеп тау жылайды. Оның көз
берi бул тау «Толағай» деп аталады
асы перевести на русский
“Қолына алып шашақты сан мың найза, Жауынгер күн келеді жалаулатып”
“Қасқа бұлақ, қасыңнан неге кеттім?! Не деген жел айдаған көбелекпін?” (М.Мақатаев).
Ол мақал-мәтелдер, тұрақты сөз тіркестері, қанатты сөздерде жиі кездеседі. Метафораның кейбір түрлері теңеуге жақындайды. Мысалы, тас жүрек. Бірақ онда теңеудегідей екі нәрсені салыстырудан гөрі сезім, әсер жақындығын көрсету басым. Көбіне ондай екі нәрсенің бірі айтылып, екіншісі емеурінмен білдіріледі.
“Ақын – жел, есер, гулер жүйрік желдей, Ақын – от, лаулап жанар аспанға өрлей” (Мағжан).
Мұнда ақынды желмен, отпен жәй ғана салыстырып қоймай, соған балап айту бар. Метафора тілді байытуға қызмет етеді, синонимдерді, көпмағыналықты, терминдік жүйені және эмоциональды-экспрессивті лексиканы дамытады. Мысалы: билік тізгіні, ғасыр перзенті, көңіл көкжиегі, жан айғайы, жер кіндігі, үміт жібі, т.б. Тілдегі қолданыс аясына қарай жеке қолданыстағы метафора және тұрақты метафора болып бөлінеді. Әдебиеттегі ізденістер нәтижесінде “метафоралық роман” деген соны термин қалыптасып келеді.[1][2][3]
Метафора әрдайым ауыспалы мағынада жұмсалады. Соның өзінде кемінде екі мағына болуы мүмкін. Сонысына байланысты метафора екі түрлі қызмет атқарады: белгілі бір затқа, құбылысқа немесе адамға сипаттама беру және сол заттың, құбылыстың немесе адамның атын атау (номинация). Бірінші жағдайда метафора сөйлем ішінде баяндауыш болады да (Сен қасқыр екенсің), екінші жағдайда бастауыш немесе толықтауыш болады (Қасқыр қайда кеткен? Ол қасқырмен көп байланыса берме). Сөйлеу практикасында қалыптасып қалған аң атаулары ғана (аю, түлкі, қоян, доңыз, қой, ит т. б.) ғана емес, метафора қызметінде адам болмысындағы, қызметіндегі әр алуан жайлар алына береді (бастық, чиновник, ғұлама, әкім т. б.). Мундай жайлар, сөйлеу жағдайында анық байқалып отырады; (Мынауың дайын тұрған ғұлама ғой! - Өзір ғұламалық ертерек шығар, бірақ түбінде болып қалатын да сыңайы бар).
Объяснение:
Ақ дастарқан - тура мағына, дастарқанның түсін білдіріп тұр
Ақ жол - ауыспалы мағына, сәтті сапар деген мағынада
Ақ қағаз - тура мағына, қағаздың түсін білдіріп тұр
Жақсы бала - тура мағына, баланың қандай екенін білдіріп тұр
Жақсы ниет - ауыспалы мағына, ізгі ой деген мағынада
Жақсы сөз - тура мағына, сөздің жақсы екенін білдіріп тұр
Жақсы жұмыс - тура мағына, жұмыстың қандай екенін білдіріп тұр
Қисық ағаш - тура мағына,ағаштың қисықтығын айтып тұр
Қисық тәрбие - ауыспалы мағына, дұрыс тәрбие берілмегенін айтып тұр
Қисық мінез - ауыспалы мағына, мінезінің шатақ екенін айтып тұр
Қисық тақтай - тура мағына, тақтайдың қисықтығын айтып тұр
Суық жел - тура мағына, желдің суық екенін білдіріп тұр
Суық су - тура мағына, судың суық екенін білдіріп тұр
Суық қол - ауыспалы мағына,жаман іс бітіргенін айтып тұр
Суық хабар - ауыспалы мағына, қаралы, жаман хабар деген мағынада айтылып тұр
Терең өзен - тура мағына, өзеңнің терең екенін білдіріп тұр
Терең ой - ауыспалы мағына, көп ойлайды деген мағынада айтылып тұр
Терең білім - ауыспалы мағына, көп білім деген мағынада айтылып тұр
Терең құдық - тура мағына, құдықтың терең екенін білдіріп тұр